ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΠΥΕΛΟΥ

Η φλεγμονώδης νόσος της πυέλου (PID) είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη φλεγμονή των έσω γεννητικών οργάνων, η οποία οφείλεται σε ανιούσα λοίμωξη. Οι συχνότεροι μικροοργανισμοί που προκαλούν φλεγμονώδη νόσο της πυέλου είναι τα χλαμύδια και ο γονόκοκκος. Η κλινική εικόνα ποικίλλει. Μπορεί να είναι ασυμπτωματική ή να εμφανίζεται ως πυελικός πόνος ή πόνος κατά την επαφή (δυσπαρεύνια) με συνοδό πυρετό ή και ρίγος. Η διάγνωση τίθεται από το ιστορικό της ασθενούς και την κλινική εξέταση. Η θεραπεία περιλαμβάνει τη χορήγηση αντιβιοτικών, ενώ μερικές φορές μπορεί να χρειαστεί εισαγωγή στο νοσοκομείο ή ακόμη και χειρουργική αντιμετώπιση σε περίπτωση που έχει δημιουργηθεί απόστημα. Δεν υπάρχει κάποια εξέταση ειδική για την πρόληψη της νόσου, αλλά η διάγνωσή της είναι σημαντική γιατί μπορεί να οδηγήσει σε υπογονιμότητα.

ΚΥΣΤΕΙΣ ΩΟΘΗΚΩΝ

Οι κύστεις των ωοθηκών αποτελούν καλοήθεις εξαρτηματικούς όγκους και εμφανίζονται κυρίως σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Συνήθως είναι ασυμπτωματικές και ανιχνεύονται σε τυχαίο υπερηχογραφικό έλεγχο. Τα συμπτώματα που μπορεί να εμφανίζουν είναι ο πόνος (λόγω συστροφής ή ρήξης της κύστης), οι διαταραχές της εμμήνου ρύσεως και πιεστικά φαινόμενα σε γύρω όργανα.

Η διαφορική διάγνωση περιλαμβάνει τη διάκριση μεταξύ καλοήθων και κακοήθων όγκων. Ο απεικονιστικός έλεγχος με υπερηχογράφημα και αξονική τομογραφία θεωρείται πολύ σημαντικός για την εκτίμηση της ασθενούς, ενώ παράλληλα μπορεί να χρειαστεί προσδιορισμός των καρκινικών δεικτών.

Η θεραπεία εξαρτάται από τον τύπο της κύστης και περιλαμβάνει είτε τη χορήγηση αντισυλληπτικών δισκίων είτε τη χειρουργική αφαίρεσή τους.

ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΕΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

Ο εμμηνορυσιακός κύκλος θεωρείται φυσιολογικός εφόσον η διάρκειά του είναι μεταξύ 22 και 35 ημερών. Κύκλοι μικρότεροι των 22 ημερών χαρακτηρίζονται ως συχνομηνόρροια και κύκλοι μεγαλύτεροι των 35 ημερών ως αραιομηνόρροια. Φυσιολογικά, η έμμηνος ρύση διαρκεί από 2 έως 7 ημέρες και η απώλεια αίματος αναμένεται να είναι μέχρι 30 ml ανά κύκλο.

Τα αίτια της ανώμαλης κολπικής αιμόρροιας μπορεί να είναι είτε δομικά (πολύποδες, ινομυώματα) είτε λειτουργικά. Τα δυσλειτουργικά αίτια περιλαμβάνουν τις διαταραχές της ωοθυλακιορρηξίας και τις διαταραχές πηκτικότητας. Οι αιμορραγίες που οφείλονται σε διαταραχές της ωοθυλακιορρηξίας μπορούν να εμφανιστούν στην εφηβεία λόγω ανωριμότητας του άξονα και στην κλιμακτήριο λόγω μειωμένων ωοθυλακικών αποθεμάτων, είτε ως εκδήλωση κάποιας ενδοκρινοπάθειας όπως είναι η υπερπρολακτιναιμία και το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών. Η θεραπεία βασίζεται στην αντιμετώπιση του αιτιολογικού παράγοντα και στη χορήγηση ορμονικών σκευασμάτων (αντισυλληπτικά δισκία ή προγεστερόνη).

ΙΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ

Η οικογένεια των θηλωματοϊών περιλαμβάνει περισσότερους από 100 ιούς, οι οποίοι προσβάλλουν το δέρμα και τους βλεννογόνους. Σε περίπτωση προσβολής του δέρματος στην περιοχή των έξω γεννητικών οργάνων εμφανίζονται με τη μορφή των κονδυλωμάτων, ενώ όταν προσβάλλουν τα έσω γεννητικά όργανα (τράχηλος μήτρας) εμφανίζονται ως HPV λοίμωξη.

Η HPV- λοίμωξη είναι πολύ συχνή και σεξουαλικώς μεταδιδόμενη. Υπολογίζεται ότι περισσότερο από το 50% των σεξουαλικά ενεργών γυναικών έχουν έρθει σε επαφή με τον ιό, ενώ το 80% από αυτές μετά από 1,5 χρόνο θα έχει αντιμετωπίσει τη λοίμωξη. Σε ένα μικρό ποσοστό η λοίμωξη εμμένει και μπορεί να οδηγήσει σε εμφάνιση καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Παράγοντες κινδύνου αποτελούν ο αριθμός των σεξουαλικών συντρόφων και το κάπνισμα. Οι πιο συχνοί ογκογόνοι ιοί είναι οι τύποι 16 και 18, ενώ για τα οξυτενή κονδυλώματα ενοχοποιούνται οι τύποι 6 και 11.

Ο προληπτικός έλεγχος με την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου (τεστ-Παπ) που βοηθάει στην ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων, οδήγησε σε μείωση των θανάτων, ενώ ο μαζικός εμβολιασμός αναμένεται να μειώσει ακόμη περισσότερο τον αριθμό των περιστατικών.

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ (Σ.Π.Ω.)

Το σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών αποτελεί μια από τις συχνότερες παθήσεις της αναπαραγωγικής ηλικίας και χαρακτηρίζεται από διαταραχές της εμμήνου ρύσεως, αυξημένη παραγωγή ανδρογόνων και πολυκυστική εμφάνιση των ωοθηκών κατά τον υπερηχογραφικό έλεγχο.

Οι διαταραχές της εμμήνου ρύσεως οφείλονται στην ανωοθυλακιορρηξία και εκδηλώνονται είτε ως αραιομηνόρροια ή ακόμη και αμηνόρροια, απουσία δηλαδή εμμήνου ρύσεως.

Η αυξημένη παραγωγή ανδρογόνων εκδηλώνεται κλινικά με ακμή, δασυτριχισμό και ανδρικού τύπου αλωπεκία. Έχει βρεθεί ότι ορισμένες γυναίκες με ΣΠΩ εμφανίζουν μεταβολικές διαταραχές που σχετίζονται με την αντίσταση στην ινσουλίνη, ανεξάρτητα από το σωματικό τους βάρος.

Η αντιμετώπιση του συνδρόμου πρέπει να προσαρμόζεται στις ανάγκες της κάθε ασθενούς. Η θεραπεία στοχεύει λοιπόν σε:

αλλαγή του τρόπου ζωής με μείωση του σωματικού βάρους και φυσική άσκηση
αντιμετώπιση των μεταβολικών διαταραχών με τη χορήγηση αντιδιαβητικών φαρμάκων (μετφορμίνη)
θεραπεία της υπερανδρογοναιμίας είτε με τη χορήγηση αντισυλληπτικών δισκίων, είτε με τη χορήγηση αντιανδρογόνων (σπάνια)
αντιμετώπιση της υπογονιμότητας λόγω ανωοθυλακιορρηξίας
ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ

Η ενδομητρίωση χαρακτηρίζεται από την παρουσία ενδομητρικού ιστού εκτός της ενδομήτριας κοιλότητας (όπως ωοθήκες, σάλπιγγες, εξωτερική επιφάνεια της μήτρας, τράχηλος, περιτοναϊκή κοιλότητα) και είναι νόσος της αναπαραγωγικής ηλικίας. Η αιτιοπαθογένεσή της είναι άγνωστη και μπορεί να είναι είτε ασυμπτωματική, είτε να εμφανίζεται ως χρόνιος πυελικός πόνος και δυσμηνόρροια που δεν υφίεται με τα παυσίπονα, είτε ως υπογονιμότητα.

Η διάγνωση της ενδομητρίωσης δεν είναι πάντα εύκολη, μπορεί να διαφύγει της προσοχής και γι’ αυτό πολλές φορές πρέπει να την υποπτευόμαστε σε περιπτώσεις ανεξήγητης υπογονιμότητας.

Ανάλογα με την έκταση της νόσου ταξινομείται σε ελάχιστη, ελαφρά, μέτρια και σοβαρή.

Η αντιμετώπιση της νόσου μπορεί να είναι είτε φαρμακευτική, είτε χειρουργική.

Η φαρμακευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει τη χορήγηση μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων, αντισυλληπτικών δισκίων, προγεσταγόνων (είτε με τη μορφή χαπιού είτε ως ενδομητρικό σπείραμα), αγωνιστών GnRH, νταναζόλης.

Η χειρουργική αντιμετώπιση στοχεύει στην εξάλειψη των εστιών ενδομητρίωσης, λύση των πυελικών συμφύσεων και σε γυναίκες που έχουν ολοκληρώσει την οικογένειά τους ολική υστερεκτομή.

ΚΟΛΠΙΤΙΔΕΣ

Η κολπίτιδα είναι φλεγμονή του κόλπου λοιμώδους αιτιολογίας (βακτήρια, μύκητες, παράσιτα), η οποία εμφανίζεται λόγω διαταραχής του pH του κόλπου (μπορεί να συμβεί είτε λόγω λήψης αντιβιοτικών φαρμάκων, είτε μετά τη σεξουαλική επαφή, είτε λόγω ορμονικών διαταραχών). Συχνά εμφανίζονται μετά το καλοκαίρι. Μπορεί να είναι ασυμπτωματικές είτε να εμφανίζονται με ενοχλητικά συμπτώματα για τη γυναίκα, όπως είναι οι αυξημένες κολπικές εκκρίσεις, οι οποίες μπορεί να είναι δύσοσμες, λευκωπές ή πρασινωπές και ο κνησμός.

Η θεραπεία περιλαμβάνει αντιμετώπιση του λοιμώδη μικροοργανισμού που προκαλεί την κολπίτιδα είτε με τη χορήγηση από του στόματος αγωγής είτε με τη χορήγηση τοπικής θεραπείας, είτε με συνδυασμό και των δυο.

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η καθαριότητα της γεννητικής περιοχής θα πρέπει να γίνεται μόνο εξωτερικά με νερό και όχι με εσωτερικές πλύσεις (εκτός αν το προτείνει ο γιατρός). Θα πρέπει να αποφεύγονται τα συνθετικά εσώρουχα και τα στενά παντελόνια, ενώ συνιστάται η αλλαγή του βρεγμένου μαγιό και η προσοχή στη χρήση του ταμπόν (περιορισμένη χρήση, συχνή αλλαγή).

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ

Ο επιθηλιακός καρκίνος των ωοθηκών αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη κακοήθεια του γυναικείου γεννητικού συστήματος. Εκδηλώνεται συνήθως σε γυναίκες ηλικίας 40 έως 65 ετών και μπορεί να οφείλεται σε κληρονομικό παράγοντα.

Στα αρχικά στάδια μπορεί να είναι ασυμπτωματικός και μπορεί να εμφανιστεί ως μια κυστική μάζα στην ωοθήκη σε τυχαίο υπερηχογραφικό έλεγχο ή στον έλεγχο ρουτίνας στον ιατρό. Σε προχωρημένα στάδια μπορεί να εμφανιστεί με διάφορα μη ειδικά συμπτώματα όπως είναι ο μετεωρισμός κοιλίας, η ανορεξία, η απώλεια σωματικού βάρους και η αδυναμία πρόσληψης τροφής. Στον καρκίνο των ωοθηκών ανευρίσκεται μερικές φορές αυξημένος ο καρκινικός δείκτης CA-125.

Η θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει τη χειρουργική επέμβαση, ενώ μπορεί να χρειαστεί και χημειοθεραπεία. Σε αρχικά στάδια της νόσου μπορεί να πραγματοποιηθεί διατήρηση της γονιμότητας της γυναίκας (κρυοσυντήρηση ωαρίων) για μελλοντική τεκνοποίηση.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί την τέταρτη αιτία θανάτου παγκοσμίως, ενώ στις αναπτυσσόμενες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου. Η σημαντική μείωση της συχνότητας εμφάνισης καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στις ανεπτυγμένες χώρες οφείλεται στον προληπτικό έλεγχο με την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου (τεστ Παπ), ενώ η συχνότητα αναμένεται να μειωθεί ακόμη περισσότερο με τον εμβολιασμό κατά του ιού HPV.

Ο σημαντικότερος αιτιολογικός παράγοντας για την εμφάνιση του καρκίνου του τραχήλου είναι η εμμένουσα λοίμωξη με τον ιό HPV.

Στα αρχικά στάδια η νόσος μπορεί να είναι ασυμπτωματική ή να εμφανίζεται ως υδαρή, δύσοσμη υπερέκκριση ή σταγονοειδής αιμόρροια μετά την επαφή. Η σημαντικότερη εξέταση για τη διάγνωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ή για την ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων αποτελεί η δοκιμασία Παπανικολάου που έχει σώσει τη ζωή εκατομμυρίων γυναικών ανά τον κόσμο.

Η θεραπεία μπορεί να είναι χειρουργική ή ακτινοθεραπεία ή συνδυασμός και των δύο, ανάλογα με το στάδιο της νόσου. Μάλιστα, σε αρχικά στάδια μπορεί να γίνουν συντηρητικές επεμβάσεις για διατήρηση της γονιμότητας της γυναίκας. Η επιβίωση των ασθενών και η πρόγνωση της νόσου εξαρτάται από το στάδιο ανίχνευσης.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

Ο καρκίνος του ενδομητρίου αποτελεί τον συχνότερο γυναικολογικό καρκίνο στις ανεπτυγμένες χώρες. Ο κυριότερος παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου του ενδομητρίου αποτελεί το υπερ-οιστρογονικό περιβάλλον, όπως συμβαίνει σε παχύσαρκες γυναίκες κατά την κλιμακτήριο.

Το κυριότερο σύμπτωμα είναι η ακανόνιστη κολπική αιμόρροια (η κολπική αιμόρροια δηλαδή που εμφανίζεται ανεξάρτητα από την εμμηνορρυσία) είτε η κολπική αιμόρροια που εμφανίζεται στην εμμηνόπαυση. Η εξέταση εκλογής για τη διάγνωση της νόσου είναι η υστεροσκόπηση και η λήψη βιοψιών.

Η αντιμετώπιση του καρκίνου του ενδομητρίου μπορεί να είναι είτε χειρουργική, είτε η χημειοθεραπεία και η ακτινοθεραπεία ή συνδυασμός τους. Σε ασθενείς αρχικού σταδίου, η αντιμετώπιση μπορεί να είναι συντηρητική με σκοπό τη διατήρηση της γονιμότητας της ασθενούς για μελλοντική τεκνοποίηση.

Η πρόγνωση της νόσου εξαρτάται από τον ιστολογικό τύπο, το στάδιο της νόσου, το μέγεθος του όγκου και τον βαθμό διαφοροποίησης.

ΙΝΟΜΥΩΜΑΤΑ

Τα ινομύωματα ή λειομύωματα είναι καλοήθεις όγκοι της μήτρας, οι οποίοι προέρχονται από τα λεία μυικά κύτταρα. Η αιτιολογία τους είναι άγνωστη. Εμφανίζονται συνήθως σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Προδιαθεσικοί παράγοντες εμφάνισης ινομυωμάτων είναι το οικογενειακό ιστορικό (συχνότερα σε συγγενείς πρώτου βαθμού), η εθνικότητα (πιο συχνά στη μαύρη φυλή), ορμονικοί και γενετικοί παράγοντες όπως επίσης και το σωματικό βάρος και διαιτητικοί παράγοντες.

Τα ινομυώματα μπορεί να είναι ασυμπτωματικά ή να εμφανίζουν συμπτώματα ανάλογα με την εντόπισή τους. Έτσι λοιπόν, τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν: μηνο/μητρορραγία, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε αναιμία, πόνο, συμπτώματα από το ουροποιητικό ή το γαστρεντερικό λόγω πιεστικών φαινομένων, ενώ τέλος μπορεί να προκαλέσουν υπογονιμότητα και καθ’ έξιν αποβολές.

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τα συμπτώματα και από το μέγεθος και τη θέση των ινομυωμάτων. Η θεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει: την απλή παρακολούθηση, τη φαρμακευτική αγωγή και τη χειρουργική αντιμετώπιση (είτε την εκπυρήνιση του ινομυώματος είτε την υστερεκτομή).

Η φαρμακευτική αγωγή περιλαμβάνει: αντισυλληπτικά δισκία, προγεσταγόνα/ενδομήτριο σπείραμα λεβονοργεστρέλης, αγωνιστές/ανταγωνιστές των γοναδοτροφινών, δαναζόλη, ενεργοποιητές της αρωματάσης και εκλεκτικούς τροποποιητές των οιστρογονικών υποδοχέων.